Nasıl Bir Ebeveynsin?

Her anne-babanın ilk amacı fiziksel, zihinsel ve psikolojik olarak güçlü bir bireyler yetiştirmek ve bu süreci içinde yaşadığı kültürün ve sosyal bağlamın en kabul göreceği şekilde yapmaktır. İyi bir ebeveyn olmak için sadece bu işe zaman ayırıp çok çaba göstermek yeterli değildir. Hayatın merkezine yerleşen ve neredeyse bütün dinamikleri değiştiren bu yeni rol aynı zamanda büyük sorumluluk ve riskleri de beraberinde getirir. Peki iyi bir ebeveyn ne tür tutumlara sahip olmalıdır? Sizin de tahmin edeceğiniz gibi her çocuk, her aile ve her ebeveyn özgündür. En çok bu sebeple kesin önerilerde bulunmak ve sonucunda belli davranışlar öngörmek sadece imkansız değil, aynı zamanda tehlikelidir.

Bir annenin ve babanın nasıl birer ebeveyn olacaklarını etkileyen faktörler çocuk doğmadan çok önce oluşmaya başlar. Ebeveynlerin mizaçları ve kendi deneyimleri gibi beraberinde getirdiklerinin haricinde, bebeğin planlı olup olmaması, ailenin fiziksel ve davranışsal sağlığı, maddi durumu ya da fiziksel koşulları zaman içinde birikerek hepsi ayrı ayrı kişinin nasıl birer anne-baba olacağını etkiler. Hepimiz geçmişten getirdiklerimizle parmak izi kadar eşsiz ve davranışsal olarak bu özgünlüğümüzü devam ettirdiğimiz için birer ebeveyn olarak da bir o kadar da farklı ve kendimize özgüyüzdür.

Spesifik olarak öneride bulunmak çok zor olsa dahi yine de ana literatür içinde belli başlı örüntülerden bahsetmek mümkündür. Diana Baumrind’in 1971 senesinde önerdiği sonrasında Maccoby ve Martin’in (1983) genişlettiği ve bugün de yazında kabul gören belli başlı tutumlar vardır. Bunlar sırasıyla; otoriter ana-baba, demokratik ana-baba, ihmalkar ana-baba ve hoşgörülü ana-baba olmak üzere dört ana kategori üzerinden kontrol ve kabul edici bağlamlarıyla incelenir. Şimdi sırasıyla bu tutumlara göz atalım ve sonrasında tartışalım:

Demokratik ana-baba

Anne ve babanın çocuğu bir yandan özerkliğe teşvik ederken diğer yandan da yerinde ve makul sınırlar koyduğu ve uzmanlar tarafından önerilen bir tutumdur. Bu tip anne babalar çocuklarıyla sıklıkla sözlü iletişim kurarlar, onlar için koydukları kuralların arkasındaki sebebi çocuklarının anlayabileceği bir dilde izah ederler. Bu sadece anne-babanın işini kolaylaştırmaz, aynı zamanda çocuğun da sınırları anlamasını kolaylaştırır. Çocuğun başarıları takdir edilir ve ödüllendirilir. Bu tutumun en büyük özelliklerinden bir tanesi çocuğa ayrı bir birey olarak saygı duyulması ve koşulsuz sevgi gösterilmesidir. Kendi sınırlarını bilen ve aynı zamanda özgür alanı içinde kendi kimliğini oluşturmaya çalışan bu çocuklar sorumluluk duygusunu kolayca geliştirirler. Diğer taraftan hiç şüphe yük ki bu tutumla yetiştirilen çocuklar da zaman zaman hata yaparlar, bu koşulda anne ve baba çeşitli disiplin yöntemleri uygulayabilir. Aile gerekli kontrolü elinde tutarken diğer taraftan çocuğu kabul eder.

Otoriter ana-baba

Bu tutumu benimseyen anne-babalar için demokratik tutumun tam tersi davranışlar sergilediğini söylemek mümkündür. Çocuk bir sürü katı kuralın altındadır ve aile son derece cezalandırıcıdır. Aile çocuktan onların koyduğu kurallara istisnasız itaat bekler, aksi halde hiddet gösterebilir. Ailenin çocuk üzerinde kurduğu kontrol ortalamanın üstündedir ve kurallara yönelik sözel açıklama demokratik tutuma kıyasla yok denecek kadar azdır. Bu çocuklar genellikle kendileriyle ilgili memnuniyetsiz ve endişe içindedirler. İletişim becerileri ise akranlarına kıyasla geridedir. Kontrol yüksek ve reddedici tutum öne çıkar.

İzin verici/hoşgörülü ana-baba

İzin verici/hoşgörülü anne ve babalar çocuklarıyla oldukça ilgili ve onlara karşı sevgi doludurlar. Bu tutumda çocuğa konulan kurallar yok denecek kadar azdır, çocuk anne-baba tarafından denetlendiğini hissetmez, aksine ne isterlerse yapabileceklerini düşünebilirler. Bu tutumu benimseyen ebeveynler hiç şüphe yok ki bu kadar alan ve özgürlüğün çocukları için iyi sonuçları olacağını düşünür. Oysa düşünülenin aksine bu tutum ile yetişen çocuklar sınırlara uymakta ve kendilerini kontrol etmek ve kendini düzenlemede problem yaşayabilirler. Özellikle bu durum çocuk evin dışına bağımsız olarak çıktığı zaman, yani okul çağında, kendini gösterir. Şimdiye kadar engellenme ile karşılaşmadan her şeyi yapabilen çocuk ilişkisel sorunlarla karşı karşıya kalır. Daha öncesinde isteklerini karşılamak çok daha kolayken, büyüyen yaşı ile birlikte artan istekleri karşılamak anne ve baba için zorlayıcı hale gelir, uzun vadede çatışmalara sebep olur. Düşük kontrol ve kabul edici tutum öne çıkar.

İzin verici/ihmalkar ana-baba

Bu tutuma sahip ebeveynlerin çocukları üzerindeki kontrolü düşüktür fakat bu anne-babalar izin verici/hoşgörülü tutumun aksine çocuklarına karşı kabul edici ya da sevgi dolu değillerdir. Çocuklarının yaşamıyla son derece ilgisizlerdir ve çocuğun algısı da bu yönde şekillenir. Bu çocuklar kendi başlarına olma konusunda oldukça güvensiz hisseder ve sıkıntı yaşarlar. Planlı olmayan ya da istenmeyen bir doğum sonucunda bu tutuma rastlamak mümkündür. Bu tür çocuklar kontrol duygusu geliştirmekte zorlanır ve ilerleyen yaşla birlikte ebeveynlerinden duygusal olarak uzaklaşırlar. Kontrol zayıftır ve reddedici tutum öne çıkar.

Kısaca bahsedilen bu tutumlarla ilgili olarak altını çizmemiz gereken en önemli nokta hiçbir ebeveynin sadece tek bir kategoriye dahil olmadığı gerçeğidir. Her ebeveyn zaman zaman izin verici, zaman zaman otoriter ya da demokratik davranabilir, burada önemli olan bunların oranlarıdır. Bir diğer önemli nokta ise ilgili konu ile bağlantılı olarak ebeveyn tutumlarının çeşitlilik göstermesidir. Televizyon izleme saatleri ile ilgili oldukça demokratik bir tutum takınan ebeveyn, çocuğunun dışarı çıkması ya da arkadaşında kalması ile ilgili olarak oldukça otoriter olabilir. Bu nedenle anne ve babaları katı bir şekilde kategorize etmek doğru olmamasının yanı sıra gerçekçi de değildir.


Beğendiniz mi? Arkadaşlarınızla Paylaşın!

1
1 Beğeni

Sizin Tepkiniz Nedir?

Komik Komik
0
Komik
Bayıldım! Bayıldım!
6
Bayıldım!
Garip Garip
1
Garip
Sevmedim Sevmedim
0
Sevmedim

0 Yorum

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Bilge Göz
İstanbul Üniversitesi Psikoloji Bölümü Gelişim Psikolojisi Anabilim Dalı Arş. Gör. Bilge Göz - İletişim için: [email protected]u.tr
Bir format seçin
Kişisel Test
Kişiliğe dair bir şey ortaya çıkarmayı amaçlayan sorular dizisi
Basit Test
Bilgiyi kontrol etmek isteyen doğru ve yanlış cevaplı sorular dizisi
Anket
Karar vermek veya görüş belirlemek için oylama yapmak
Serbest Yazı
Yazılarınıza Görseller Bağlantılar Ekleyebilirsiniz
Liste
Klasik İnternet Listeleri
Geri Sayım Listesi
Klasik İnternet Geri Sayım Listeleri
Açık Liste
Kendi öğenizi gönderin ve en iyi sunum için oy verin
Oylanabilir Liste
En iyi liste öğesine karar vermek için yukarı veya aşağı basın
Fotoyla Anlatım
Kendi resimlerinizi yükleyin ve birşeyler anlatın
Video
Youtube, Vimeo veya Vine Kodları
Ses
Soundcloud veya Mixcloud İçerikleri
Görsel
Fotoğraf veya GIF
GIF
GIF Formatı